Theo Tạp chí Năng lượng Việt Nam, trong bối cảnh hệ thống pin lưu trữ năng lượng đang trở thành một mắt xích quan trọng của quá trình chuyển dịch năng lượng, các yêu cầu về an toàn kỹ thuật, môi trường và vận hành BESS đang dần trở thành vấn đề mang tính chiến lược đối với hệ thống điện quốc gia.
Việc ban hành TCVN 14499-4-3:2025 về “Hệ thống lưu trữ điện năng - Phần 4-3: Các yêu cầu bảo vệ đối với hệ thống pin lưu trữ năng lượng theo các điều kiện môi trường” không chỉ bổ sung khung tiêu chuẩn kỹ thuật cho thị trường BESS tại Việt Nam, mà còn cho thấy cách tiếp cận quản lý đang có sự thay đổi rõ rệt: từ khuyến khích công nghệ sang quản trị rủi ro công nghệ.
Mục lục
Sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió, đang khiến hệ thống pin lưu trữ năng lượng, hay Battery Energy Storage System – BESS, ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống điện hiện đại.
Nếu điện mặt trời và điện gió là nguồn phát xanh, thì BESS là công cụ giúp các nguồn điện này vận hành ổn định, linh hoạt và có khả năng điều độ theo nhu cầu phụ tải. Hệ thống lưu trữ có thể tích điện khi nguồn cung dư thừa và xả điện khi nhu cầu tăng cao, qua đó hỗ trợ cân bằng cung cầu, ổn định tần số và giảm áp lực cho lưới điện.
Tuy nhiên, khi quy mô BESS ngày càng lớn, các yêu cầu về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường cũng trở nên khắt khe hơn. Những sự cố liên quan đến hệ thống lưu trữ năng lượng tại một số quốc gia như Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc hay Australia trong những năm gần đây cho thấy BESS không còn là thiết bị điện thông thường, mà là một hệ thống năng lượng có mức độ rủi ro cao nếu thiếu các tiêu chuẩn bảo vệ phù hợp.
Trong bối cảnh đó, TCVN 14499-4-3:2025 được xem là bước đi quan trọng để Việt Nam từng bước xây dựng nền tảng kỹ thuật cho thị trường lưu trữ năng lượng.
Điểm đáng chú ý của TCVN 14499-4-3:2025 là cách tiếp cận toàn diện hơn đối với rủi ro môi trường. Nếu trước đây nhiều tiêu chuẩn chủ yếu tập trung vào cell pin, bộ chuyển đổi công suất hoặc hệ thống điều khiển, thì tiêu chuẩn mới mở rộng phạm vi sang toàn bộ hệ thống BESS trong mối liên hệ với điều kiện môi trường bên ngoài.
Tiêu chuẩn này được xây dựng trên cơ sở tham khảo IEC 62933-4-3 của quốc tế. Điều đó cho thấy Việt Nam đang tiếp cận BESS như một hạ tầng năng lượng chiến lược, cần được quản trị rủi ro ngay từ giai đoạn đầu, thay vì chỉ xem đây là thiết bị phụ trợ cho các dự án năng lượng tái tạo.
Theo tiêu chuẩn, các yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến an toàn và độ tin cậy của hệ thống BESS bao gồm nhiệt độ môi trường, độ ẩm, nước, bụi, hơi muối, sét, rung động, va đập cơ học, tác động sinh học và lỗi do con người. Đây đều là những yếu tố có thể làm suy giảm hiệu suất, rút ngắn tuổi thọ hoặc dẫn đến sự cố trong quá trình vận hành hệ thống lưu trữ điện năng.
Đặc biệt, TCVN 14499-4-3:2025 cũng nhấn mạnh yêu cầu đánh giá nguy cơ mất kiểm soát nhiệt, hay thermal runaway. Đây là một trong những rủi ro nghiêm trọng nhất của pin lithium-ion. Khi một cell pin bị quá nhiệt, phản ứng hóa học bên trong có thể tiếp tục sinh nhiệt và lan sang các cell lân cận. Nếu hệ thống bảo vệ không đủ hiệu quả, sự cố có thể lan rộng trong toàn bộ mô-đun hoặc hệ thống pin.
Vì vậy, tiêu chuẩn yêu cầu áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp nhằm hạn chế khả năng lan truyền sự cố giữa các cell pin, mô-đun pin và các bộ phận khác của hệ thống. Đồng thời, tiêu chuẩn cũng đề cập đến các yêu cầu liên quan đến phòng cháy chữa cháy, thông gió, bố trí lắp đặt, khả năng tiếp cận để vận hành và bảo trì, cũng như giảm thiểu rủi ro đối với con người, tài sản và môi trường xung quanh.
TCVN 14499-4-3:2025 có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với Việt Nam, một quốc gia có khí hậu nhiệt đới gió mùa, độ ẩm cao, nắng nóng kéo dài và thường xuyên chịu tác động của thiên tai.
Nhiều khu vực có tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo như Nam Trung Bộ, Tây Nam Bộ và các vùng ven biển lại có điều kiện môi trường khá khắc nghiệt đối với hệ thống pin lưu trữ. Nhiệt độ cao, hơi muối, độ ẩm lớn, nguy cơ ngập lụt và giông sét đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền, hiệu suất và an toàn của BESS.
Trong khi đó, phần lớn công nghệ pin lưu trữ hiện nay được nhập khẩu từ các quốc gia có điều kiện khí hậu khác biệt. Nếu không có tiêu chuẩn phù hợp với môi trường vận hành tại Việt Nam, nguy cơ suy giảm hiệu suất, giảm tuổi thọ hoặc phát sinh sự cố an toàn là rất lớn.
Điều này càng đáng chú ý trong bối cảnh Quy hoạch điện VIII điều chỉnh định hướng phát triển mạnh năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ điện năng. Theo quy hoạch, đến năm 2030 Việt Nam dự kiến phát triển từ 10.000 MW đến 16.300 MW hệ thống pin lưu trữ năng lượng BESS. Khi tỷ trọng điện mặt trời và điện gió ngày càng cao, hệ thống điện sẽ cần thêm các giải pháp lưu trữ để hỗ trợ điều hòa phụ tải, ổn định lưới điện và tăng tính linh hoạt trong vận hành.
Nói cách khác, BESS trong tương lai sẽ không chỉ là một giải pháp công nghệ, mà sẽ trở thành một phần của hạ tầng điện quốc gia. Khi đó, tiêu chuẩn an toàn và khả năng chống chịu môi trường sẽ mang ý nghĩa chiến lược.
Một điểm quan trọng cần nhìn nhận là BESS hiện nay không còn là thiết bị độc lập. Khi các hệ thống lưu trữ được triển khai ở quy mô hàng chục đến hàng trăm MW, chúng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến vận hành của toàn bộ hệ thống điện.
Một sự cố lớn tại BESS không chỉ gây thiệt hại cho chủ đầu tư, mà còn có thể tác động đến an toàn lưới điện, hệ thống phòng cháy chữa cháy, môi trường xung quanh và hoạt động sản xuất công nghiệp trong khu vực.
Vì vậy, các yêu cầu bảo vệ trong TCVN 14499-4-3:2025 thực chất không chỉ hướng tới bảo vệ thiết bị lưu trữ, mà còn góp phần bảo vệ toàn bộ hệ thống điện. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng phát triển lưới điện thông minh và lưới điện linh hoạt trên thế giới, nơi BESS đóng vai trò điều tiết theo thời gian thực.
Nếu trước đây các tiêu chuẩn điện chủ yếu tập trung vào khả năng vận hành, thì hiện nay khả năng chống chịu môi trường, phòng ngừa sự cố và kiểm soát rủi ro đã trở thành yêu cầu cốt lõi đối với các dự án lưu trữ năng lượng hiện đại.
Việc Việt Nam ban hành bộ tiêu chuẩn TCVN 14499 dựa trên IEC 62933 cho thấy định hướng hội nhập quốc tế rõ ràng. Tiêu chuẩn này góp phần hình thành một ngôn ngữ kỹ thuật chung giữa cơ quan quản lý, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà cung cấp công nghệ và các bên tham gia thị trường.
Điều này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh thị trường BESS tại Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển. Nếu thiếu tiêu chuẩn chung, mỗi dự án có thể áp dụng một hệ tiêu chuẩn khác nhau, dẫn đến khó khăn trong thiết kế, thẩm định, đấu nối, vận hành và quản lý rủi ro.
TCVN 14499-4-3:2025 cũng tạo cơ sở để các nhà đầu tư lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam, đặc biệt trong các mô hình điện mặt trời kết hợp lưu trữ, hệ thống điện công nghiệp, trung tâm dữ liệu, khu công nghiệp và hạ tầng sạc xe điện.
Về dài hạn, đây là bước đi cần thiết để Việt Nam tiến tới xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc đối với BESS, tương tự cách nhiều quốc gia đang quản lý các hạ tầng năng lượng có mức độ rủi ro cao.
TCVN 14499-4-3:2025 cho thấy Việt Nam đã bắt đầu chuyển từ tư duy khuyến khích công nghệ lưu trữ sang quản trị rủi ro công nghệ lưu trữ. Đây là bước chuyển cần thiết trong bối cảnh BESS ngày càng trở thành hạ tầng chiến lược của hệ thống điện tương lai.
Khi năng lượng tái tạo tiếp tục phát triển, lưu trữ điện năng sẽ không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là thành phần quan trọng giúp hệ thống điện vận hành an toàn, linh hoạt và ổn định hơn.
Nếu được triển khai đồng bộ cùng hệ thống quy chuẩn, kiểm định, thử nghiệm và giám sát phù hợp, TCVN 14499-4-3:2025 có thể trở thành một trong những nền móng kỹ thuật quan trọng cho quá trình hiện đại hóa hệ thống điện Việt Nam trong kỷ nguyên năng lượng sạch.
Nguồn tham khảo: https://nangluongvietnam.vn/tieu-chuan-quoc-gia-cho-pin-luu-tru-nang-luong-phan-tich-boi-canh-va-cach-tiep-can-cua-viet-nam-36199.html?shem=dsdf,sharefoc,agadiscoversdl,,sh/x/discover/m1/4
